‘Veilig en gezond werken is een onderwerp dat structureel aandacht nodig heeft,’ zegt Kees. ‘Binnen de organisatie gebeurt al veel, maar we zien ook dat het beter kan. We weten steeds meer over de gevolgen van blootstelling aan gevaarlijke stoffen, op korte en op lange termijn. Het lastige is dat je het niet direct ziet of voelt. Over een uur merk je niets. Maar wat betekent het over tien of twintig jaar voor je gezondheid?’
Volgens Kees en Michel ligt er een gezamenlijke verantwoordelijkheid – van werkgever en werknemer – maar begint het bij persoonlijk bewustzijn. ‘Collega’s moeten zich nog meer bewust worden van hun eigen veiligheid. Daar is nog winst te behalen,’ zegt Michel, die ook landelijk voorzitter is van het netwerk arbeidsveiligheid van de brandweer in Nederland. Vanuit een ingrijpende persoonlijke ervaring zet hij zich, samen met Kees en andere collega’s, in voor het thema veilig en gezond werken.
Michel neemt ons zeventien jaar mee terug in de tijd. Op dat moment vader van twee jonge kinderen en repressief brandweervrijwilliger. Hij wordt ingezet bij een uitslaande brand in een bollenschuur. ‘Er waren geen mensen binnen, alleen materiaal. Toch werden we met een ploeg naar binnen gestuurd om te blussen. Achteraf gezien hadden we daar niets te zoeken. De brand was zo ver gevorderd dat er niets meer te redden viel. Het had gecontroleerd moeten uitbranden. Op een gegeven moment moesten we rennen om aan de vuurzee te ontsnappen.’ Die ervaring roept vragen op die hem blijven bezighouden. Hoe heeft dit kunnen gebeuren? Welke afwegingen zijn gemaakt? Wat kunnen we hiervan leren?
Na het incident besluit Michel veiligheidskunde te gaan studeren. Een aantal jaren daarna gaat hij als veiligheidskundige aan de slag bij de brandweer in Amsterdam-Amstelland. ‘Ik heb de brandweer altijd een warm hart toegedragen. Dat vuurtje is nooit uitgegaan. Mooi om nu veilig en gezond werken en risicobewustzijn te verbinden met het brandweerveld, zowel lokaal als landelijk. Eenmaal hulpverlener, altijd hulpverlener.’
In 2015 startte de brandweer Amsterdam-Amstelland actief met het thema blootstelling en gezondheidsschade bij oefenen en incidentbestrijding. Andere regio’s, waaronder Flevoland & Gooi en Vechtstreek, volgden snel. Michel: ‘Er is wetenschappelijk aangetoond dat brandweermensen een verhoogd risico hebben op bepaalde vormen van kanker. Dat besef zorgde in 2015 voor een duidelijke urgentie.’ Kees: ‘Inmiddels is in 2024 de landelijke handreiking Schoon werken geactualiseerd en opgenomen in de Arbocatalogus Brandweer. Ook worden logistieke voertuigen verbeterd en volgen we nieuwe risico’s, zoals branden door batterijen en accu’s, nauwlettend.’
‘In de basisopleiding leren collega’s over schoon werken en het belang daarvan’, zegt Michel. ‘Maar de kwetsbaarheid zit in het blijven herhalen van arbeidshygiënisch werken.’ Dit jaar worden de groepen binnen incidentbestrijding meegenomen in het onderwerp arbeidshygiëne. Waarom is dit zo belangrijk? Wat hebben we afgesproken? Wat is de verantwoordelijkheid van de werkgever? Wat is jouw eigen verantwoordelijkheid?
Ook is inmiddels het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV) gevraagd om een gedragsonderzoek uit te voeren naar arbeidshygiëne en schoon werken onder repressieve collega’s. ‘Ik maak me zorgen over het naleven in de praktijk,’ zegt Michel. ‘Op individueel gedragsniveau lijkt het niet altijd goed te gaan. Daarom willen we beter begrijpen wat er speelt.’
Tot slot wijst Michel op het Periodiek Arbeidsgezondheidskundig Onderzoek (PAGO). Iedere brandweermedewerker kan hier gebruik van maken. ‘Dit onderzoek is bedoeld om werkgerelateerde klachten vroegtijdig op te sporen en gezondheidsrisico’s te beperken. Het voorkomen van problemen is het allerbelangrijkste. Het gaat om jouw gezondheid.’
