Experiment: Tussen brandweermens en supermens

Is het repressieve optreden van brandweermensen veiliger te organiseren door rekening te houden met de menselijke factoren? Deze vraag stond centraal in één van de trajecten die wij opstartten naar aanleiding van het duikongeval in 2015 waarbij een brandweerman om het leven kwam.

Menselijke factoren

Menselijke factoren zijn besluitvormingsfactoren die samenhangen met het menselijk handelen. Ieder mens krijgt ermee te maken als hij/zij besluiten neemt onder tijdsdruk. Een menselijke factor is bijvoorbeeld dat professionals onder tijdsdruk besluiten nemen op basis van herkenning. Ze vergelijken een nieuwe situatie met situaties die zij eerder zijn tegengekomen (we bladeren door het ‘plaatjesboek’ in ons hoofd). De kennis en ervaring die ze opdeden bij dit plaatje uit het verleden passen ze vervolgens toe in de nieuwe situatie. Ook is het menseigen dat het moeilijk is om af te stappen van een eenmaal genomen besluit (‘tunnelvisie’). Daarbij lijkt de tijd, waarin handelingen onder tijdsdruk worden verricht, stil te staan (‘tijdscompressie’).

Betekenis voor de brandweer

Manschappen en bevelvoerders werken tijdens de incidentbestrijding vrijwel altijd onder tijdsdruk. Inwoners moeten immers snel gered en branden snel geblust worden. Bovengenoemde menselijke factoren zorgen er echter voor dat manschappen en bevelvoerders vanaf het begin van het incident ‘in het incident gezogen worden’. Bij complexere incidenten zullen zij daardoor afwijkingen niet zien en hulp van buitenaf nodig hebben om over te kunnen gaan op een andere inzetstrategie. De Officier van Dienst (OvD) zou hier een rol in kunnen spelen.

Nieuwe werkwijze

Twee jaar onderzoek leidde tot een nieuw ontwerp van de OvD-functie. Hierin treedt de OvD op als hulplijn of vangnet tijdens complexe(re) incidenten door in te grijpen bij afwijkingen die de manschappen en bevelvoerders niet kunnen zien. Een voorwaarde in dit ontwerp is dat de OvD zelf geen tijdsdruk mag ervaren. Of anders gezegd: de OvD mag niet, net als zijn manschappen en bevelvoerders, ‘in het incident worden gezogen’. Anders zal de OvD de afwijkingen ook niet herkennen en treedt hij niet op als vangnet of hulplijn.

Volgens de nieuwe werkwijze blijft de OvD als observator zoveel mogelijk op afstand en zoekt hij actief naar de afwijking. Indien de OvD het nodig vindt om op een afwijking in te grijpen dan schakelt hij een tweede OvD in die de observatorrol van hem overneemt. De OvD stapt dan immers ‘in het incident’ en verliest daarmee het algehele overzicht waardoor hij afwijkingen niet meer zal zien. De tweede OvD wordt dus nadrukkelijk niet ingezet voor het klassieke ‘hakken in vakken’ en ‘zagen in lagen’. Het commandovoeringsmodel FAB-CM dat door Crisislab is ontwikkeld en ons tijdens dit traject ondersteunt, maakt onderdeel uit van deze nieuwe werkwijze.

Experiment

Of deze werkwijze ook echt werkt, moeten we proefondervindelijk gaan ervaren. Vanaf februari 2018 wordt aan de hand van een experiment bekeken of: (a) het ontwerp uitvoerbaar is en (b) de OvD ten opzichte van de bevelvoerders daardoor ook het verschil kan maken. Het experiment vindt plaats tijdens echte incidenten en heeft een doorlooptijd van ten minste anderhalf jaar. Het optreden van de OvD’s wordt geanalyseerd aan de hand van een speciaal voor dit traject ontworpen analysetool. De OvD’s zijn daartoe uitgerust met een bodycam en nemen het eigen optreden op.

Andere regio’s doen ook mee

Veiligheidsregio’s Brabant Zuid Oost, Twente en Zaanstreek Waterland waren zo enthousiast over het initiatief en de nieuwe werkwijze dat zij daarom ook deelnemen aan het experiment.

Situationele Commandovoering

Benieuwd naar de wijze waarop ons traject zich verhoudt tot het traject Situationele Commandovoering van het IFV? Lees het hier.

Meer informatie

Heb je vragen of wil je meer informatie? Neem dan contact op via BrandweerTeamNoordkop@vrnhn.nl.

Wij gebruiken cookies