Onderwaterdrones: sneller en veiliger werken voor duikers

Zodra de temperaturen oplopen en er een warme week voorspeld is, weten brandweermensen wat dat betekent: het wordt druk voor collega’s die reddingen in het water verrichten.

“Als het strandweer is, zie je de meldingen voorbijschieten”, aldus Mark Kroef, specialist operationele voorbereiding en regionaal coördinator waterongevallen bij de veiligheidsregio IJsselland. “Bij waterongevallen is tijd heel belangrijk”, vertelt hij. “Je moet het slachtoffer zo snel mogelijk lokaliseren om overlevingskansen te vergroten. Met duikers treden we op binnen het gouden uur. Dat is wettelijk zo vastgelegd: dan is het nog mogelijk om, onder de best mogelijke omstandigheden, een slachtoffer succesvol te reanimeren.”

Sinds een aantal jaar heeft de brandweer in een paar veiligheidsregio’s een onderwaterdrone, die het werk van de duikteams veel sneller, maar ook veiliger en effectiever maakt. De onderwaterdrones – ook wel ROV genoemd: Remotely Operated Vehicle – zijn robots die onder water kunnen varen en op afstand worden bestuurd door een brandweercollega. De ROV is uitgerust met sonar, camera, licht en grijparm. Deze onderwaterdrones maken een aanzienlijk verschil voor het werk van duikers en het duikteam.

Duikers werken voornamelijk op de tast

Bij waterongevallen komt een duikteam in actie om slachtoffers of bijvoorbeeld voertuigen op te sporen in het water. De duikers werken in lastige omstandigheden. “In de beste gevallen hebben ze 20 tot 50 centimeter zicht, ze werken dus voornamelijk op de tast”, zegt Mark. Op die manier kammen zij soms grote zoekgebieden uit, waar ze ook nog te maken kunnen hebben met stroming en diep water.

Of en hoe een ROV wordt ingezet, verschilt per veiligheidsregio. In de ene regio ligt de ROV standaard op de duikwagen, in andere gevallen is er een speciale piketauto voor ingericht.

Wat kan de ROV?

Op de kant ziet de inzet van een ROV er weinig spectaculair uit: de operator staat in brandweer-uniform met een soort game-controller in zijn hand. Maar onder water maakt de ROV een wereld van verschil.

De sonar stuurt geluidsgolven uit die weerkaatsen tegen voorwerpen of slachtoffers in het water. De geluidsgolf kaatst terug als een echo die op beeld verschijnt. Voor een buitenstaander lijkt dit ruis, maar een ervaren operator kan aan de hand van de beelden zien wat er in het water ligt, tot wel 40 meter afstand.

Vervolgens kan de onderwaterdrone naar het ‘object’ in het water toe varen. In het geval van een slachtoffer ter water kan de camera bevestigen of dit daadwerkelijk een persoon is. Vervolgens kan de grijparm het slachtoffer beetpakken, zodat een duiker via de kabel kan afdalen naar het slachtoffer. “Doordat er al een duidelijk beeld is van het slachtoffer, weet de duiker wat hij kan aantreffen, en kan hij zich daarop voorbereiden”, zegt Mark. “Dat helpt voor het mentale deel van het werk.”

Hoe korter een duik, hoe beter

“Aan duiken kleven altijd risico’s”, vult Ricardo Schutte aan. Hij is voormalig duiker, en inmiddels duikploegleider, ROV-trainer en een van de ervaren operators die onderwaterdrones besturen in veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond. “Hoe korter je een duik kunt maken, hoe beter. Door de ROV wordt de inzettijd drastisch verkort. Zeker op een zwemplas met stilstaand water heb je soms binnen korte tijd een persoon boven water. Dan ga je van een duik van een half uur naar misschien wel 5 minuten. Dat is bizar.”

Ricardo Schutte

Ricardo vertelt over situaties waarin een duiker beperkt is: want die komt ‘maar’ tot 15 meter diepte. In Rotterdam zijn regelmatig incidenten bij de Erasmusbrug. “Voor een duiker is dat zoeken naar een naald in een hooiberg. Dan is een slachtoffer bijna niet te vinden.” Blijkt door de sonar dat een slachtoffer te diep ligt voor een duiker, dan kan de grijparm van de ROV het slachtoffer beetpakken, waarna de collega’s op de boot via de lijn die vastzit aan de ROV het slachtoffer omhooghalen.

ROV is ondersteunend

Hoewel de ROV een uitkomst is, blijft het een ondersteuningsapparaat. Ook met de onderwaterdrone lukt het niet altijd om iemand te vinden binnen dat cruciale eerste uur – de tijd waarin een reanimatie nog realistisch kan zijn. Bijvoorbeeld omdat het zoekgebied te groot is, of er veel objecten in het water liggen die het beeld verstoren.

Bovendien kun je als operator niet één-twee-drie wat de sonarbeelden uitlezen. Het kost uren en uren aan training voordat je weet wat je ziet. En dan moet je ook nog de goede hoeken kiezen ten opzichte van de bodem en het object, om de juiste beelden terug te krijgen. Schutte: “Maar als dat eenmaal lukt… Wij hebben hier een duikwrak liggen, en als je de sonar goed instelt, kun je de scheuren in het dak zien zitten.”

Op dit moment wordt de ROV in 5 veiligheidsregio’s ingezet, en lopen er in 5 andere regio’s onderzoeken of implementatietrajecten.