Geeke Feiter-van Heuvelen, directeur Verbond van Verzekeraars

‘Meer balans nodig tussen duurzaamheidsambities en veiligheid’

De brandveiligheidsrisico’s in de samenleving zijn aan verandering onderhevig, door ontwikkelingen als de energietransitie en de snelle vergrijzing van de bevolking in relatie tot verminderde zelfredzaamheid. Reden voor Brandweer Nederland en het Verbond van Verzekeraars om een gezamenlijke position paper te publiceren onder de titel ‘Duurzaam veilig’. Met de publicatie willen de partners een paar belangrijke brandveiligheidsvraagstukken nadrukkelijker op de agenda van beleidsmakers en de politiek zien te krijgen. Zoals de noodzaak van eenduidige veiligheidsregelgeving en aanpassing van het Bouwbesluit, zodat brandveiligheid het uitgangspunt wordt in plaats van vluchtveiligheid.

Hoewel de brandweer en de verzekeringswereld elk eigen belangen en doelstellingen nastreven, vinden zij elkaar in een groot gemeenschappelijk belang: het beperken en voorkomen van onveiligheid en schade door brand. ‘Persoonlijke veiligheid en schadebeperking zijn geen gescheiden werelden maar kunnen elkaar versterken. Daarom moeten we onze expertise maximaal delen’, is de visie van Geeke Feiter-Van Heuvelen, directeur van het Verbond van Verzekeraars. In dit interview legt zij uit hoe verzekeraars en de brandweersector samenwerken en welke ambities voor een veilige samenleving de partners nastreven.

Wie is Geeke Feiter-van Heuvelen?

Geeke is in 1971 geboren in Twente en heeft haar middelbare schooltijd doorgebracht in Enschede. Na afronding van haar studie Bouwkunde aan de Technische Universiteit in Delft trad zij als management trainee in dienst bij ING Groep en vervulde daar verschillende functies in het verzekeringsbedrijf in binnen- en buitenland. De laatste jaren bij Nationale-Nederlanden was zij verantwoordelijk voor het particuliere Schade bedrijf in Nederland en België. 

De afgelopen 2 jaar heeft Geeke zich als Algemeen directeur van Centrum Veilig Wonen in Appingedam in opdracht van NAM als uitvoeringsorganisatie ingezet voor de schadeafwikkeling en versterkingsopgave in het Groninger gasveld. Nu deze activiteiten per 1 januari jl. volledig in overheidshanden zijn gekomen, is zij teruggekeerd naar de verzekeringssector. Wederom op het snijvlak van publiek en privaat en met de ambitie om met inzichten uit de sector bij te dragen aan de uitdagingen waar onze maatschappij voor staat. Maar ook om een setting te creëren waarin de sector op een gezonde en duurzame wijze haar bijdrage kan blijven leveren.

Haar affiniteit met de Schadeverzekeringssector en passie voor technologie komt ook tot uitdrukking in haar portefeuille binnen het Verbond, waaronder Schade, innovatie en nieuwe risico’s zoals klimaatverandering.

Longread Geeke Feiter 2021 03 10 019

In de operationele praktijk kent de brandweer de verzekeringswereld vooral via Stichting Salvage, die namens verzekeraars het mandaat heeft om eerste hulp na brand te verlenen. Wat behelst de bredere samenwerking tussen het Verbond van Verzekeraars en Brandweer Nederland?

‘De brandweersector en de verzekeringswereld hebben beide hun eigen expertise. Van die kennis en kunde kunnen we allebei profiteren. We werken al jaren samen, vooral op het gebied van risicocommunicatie en bewustwordingscampagnes. Zo participeren we met Brandweer Nederland en de Nederlandse Brandwonden Stichting in de jaarlijkse Brandpreventieweken. We doen gezamenlijk onderzoek naar brandoorzaken in onder andere de agrarische sector en leveren onze inbreng in de Risicomonitor Woningbranden die het Verbond ieder jaar uitgeeft. Verder treffen we elkaar in normcommissies van de NEN, waar normen voor bouwkundige en technische brandveiligheid worden ontwikkeld.’

‘Incidenteel nemen we samen deel aan netwerken en projecten, maar als verzekeringskoepel hebben we ook vaak solo-overleg met andere partners. Als we daar op thema’s stuiten waarvan we het idee hebben dat die voor het brandweerveld ook interessant zijn, leggen we contact met Brandweer Nederland. Elke kans om samen de veiligheid in de samenleving te bevorderen, moeten we benutten. Daarom stemmen we ook communicatie- en publicatiemomenten met elkaar af om met boodschappen over brandpreventie een zo groot mogelijk bereik te realiseren. Zo zitten we nu bijvoorbeeld vlak voor het moment waarop rookmelders in alle woningen wettelijk worden verplicht. Dat was de reden om tijdens de laatste editie van de Brandpreventieweken actief campagne te voeren voor het belang van rookmelders en het juiste gebruik ervan. Twee keer per jaar voeren we samen strategisch overleg en stellen we een gezamenlijke kalender op met brandveiligheidsthema’s die bijzondere aandacht vragen.’

Welke thema’s zijn dat? Zijn er trends in brandschade en brandoorzaken die de brandweer en de verzekeringswereld zorgen baren?

‘De energietransitie is een belangrijk aandachtsgebied in onze samenwerking. Terwijl het totaal aantal verzekerde brandschades al enige tijd daalt, zien we de schadelast als gevolg van branden met een elektrische oorzaak toenemen. Zoals branden in installaties van zonnepanelen op daken van woningen en bedrijven en branden als gevolg van oververhitte of defecte lithium-ion accu’s. Die zitten in bijvoorbeeld smartphones, laptops, gereedschappen, vervoermiddelen en andere elektronica die we gebruiken tijdens onze dagelijkse werkzaamheden. Het aantal branden dat ontstaat door problemen bij het laden van accu’s is in enkele jaren tijd met maar liefst dertig procent gestegen.’

Welke verklaring ziet u voor die trend?

‘Veel branden in woningen waarbij lithium-ion accu’s zijn betrokken ontstaan door ongeschikte laders en slechte stekkerdozen. Daar ligt een verantwoordelijkheid voor consumenten, waar we ons met onze preventieboodschappen ook op richten. In de zonnepanelensector spelen andere factoren. Een deel van de branden in zonnepanelen ontstaat door ondeskundige montage, blijkt uit onderzoek. Duurzame energiebronnen en energieopslagsystemen vervangen in snel tempo fossiele energiebronnen. Door de grote druk op het realiseren van de klimaatdoelstellingen is de energietransitie een enorme groeimarkt waar flink wordt ‘gepusht’. In de wetenschap dat Nederland op dit moment pas op een kwart van het geplande aantal zonnepanelen zit dat nodig is om de klimaatdoelstellingen te helpen halen, is het dan ook nu tijd om actie te ondernemen.’

Welke rol ziet u daarbij voor het verbond van verzekeraars en de brandweer?

‘Agenderen en communiceren. Dat is een van de redenen waarom we dit thema nu via het position paper ‘Duurzaam veilig’ onder de aandacht brengen als startpunt voor een maatschappelijk debat. De zorg van de brandweer betreft vooral de persoonlijke veiligheid voor burgers en hulpverleners. Is er bijvoorbeeld bij een brand in een zonnepaneleninstallatie elektrocutiegevaar voor brandweerlieden die willen blussen? En hoe kun je ze veilig blussen? Die vragen spelen ook bij grote lithium-ion batterijen in onder meer elektrische auto's, die moeilijk te blussen zijn. Daarom delen we ook de zorg van de brandweer omtrent batterijpakketten voor zonnepanelen op daken van gebouwen. De verzekeraars zijn verder vanuit hun eigen rol alert op de ontwikkeling van de schadelast en de verzekeringsclaims. Dan gaat het onder andere om de vraag onder welke voorwaarden het brandrisico door nieuwe energiesystemen verzekerbaar is.’

Zijn er al voorbeelden van situaties die zo risicovol waren dat ze niet verzekerd konden worden?

‘Vorig jaar speelde er een probleem bij een groot evenementencomplex. Daar was het dak voorzien van duizenden zonnepanelen. Bij een nadere inspectie achtte de verzekeraar het brandrisico dermate groot, dat die de verzekeringspolis niet wilde verlengen. De casus maakt duidelijk dat we als verzekeraars meer naar de voorkant van de keten moeten kijken. Nu zit de verzekeraar meestal aan het eind van het proces, als een bouw- of verbouwproject wordt opgeleverd en de acceptatie-inspectie voor de verzekeringspolis plaatsvindt. Als we vooraf al in het plan- en ontwikkelstadium kunnen meedenken met zo’n project, kunnen we op basis van onze inhoudelijke risicokennis adviseren over het veilig aanleggen van een energiesysteem, zoals zonnepanelen. Misschien komen we er in zo’n traject wel achter dat daken van sommige typen gebouwen niet geschikt zijn voor zonnepanelen, omdat de risico’s voor personen en de bedrijfscontinuïteit te groot zijn.’

Dan moet de verzekeraar wel vooraf op de hoogte zijn van zo’n project. Hoe kan worden bereikt dat bedrijven die zonnepanelen of andere energiesystemen met een brandrisico willen plaatsen tijdig contact opnemen met hun verzekeraar voor advies?

‘De adviseur die de verzekeringsaangelegenheden voor de klant regelt is daarvoor de schakel bij uitstek. De adviseur kent zijn klantenkring goed en weet doorgaans wat er in hun organisaties speelt. Hij moet alert zijn op activiteiten die het brandveiligheidsniveau van het verzekerde object beïnvloeden. Als er bijvoorbeeld een plan is om zonnepanelen met een energiecentrale op een dak van een woon- of kantoorgebouw te plaatsen, gaat de verzekerde waarde van het gebouw omhoog, maar tegelijk neemt ook het risico toe. Daar moet de verzekeraar wel iets van vinden vóórdat de verzekeringspolis voor het gebouw wordt aangepast. Ook de financier zou bij de verzekeraar aan de bel kunnen trekken als financiering voor een potentieel risicodragend project wordt aangevraagd. Zij willen immers ook dat hun onderpand veilig is, niet afbrandt en verzekerbaar is. Gelukkig gebeurt het steeds vaker dat verzekeraars vroegtijdig worden betrokken bij technische en bouwkundige projecten, zodat ze tijdig kunnen adviseren over veiligheidsaspecten. Onze rol wordt proactiever.’

Wat staat er in het Position Paper Duurzaam Veilig?

Brandweer Nederland en het Verbond van Verzekeraars maken zich zorgen. Door de energietransitie halen we (vaak onbewust) nieuwe en andere risico’s in huis. Daarnaast neemt door de vergrijzing het aantal mensen toe dat beperkt(er) zelfredzaam is en tot slot gaat het Bouwbesluit niet uit van brandveiligheid, maar van vluchtveiligheid. De twee organisaties hebben de handen ineen geslagen en hun zorgen aan het papier toevertrouwd. Benieuwd naar het paper Duurzaam Veilig? Klik hier.

Wat is er in uw ogen nodig om de veiligheid van nieuwe energiesystemen duurzaam te waarborgen en de risico’s verzekerbaar te houden?

‘Om te beginnen is het belangrijk dat er eenduidige veiligheidsstandaarden en -regelgeving komen. Het Verbond van Verzekeraars en Brandweer Nederland werken al gezamenlijk aan een inspectienorm voor zonnepanelen en energieopslagsystemen. Maar we verwachten ook een actievere rol van de wetgever. De overheid moet meer balans aanbrengen tussen de belangen van een snelle energietransitie en maatschappelijke veiligheid. Bij het issue rond dat evenementencomplex ging het debat in de Tweede Kamer vooral over de weigerachtige houding van verzekeraars, terwijl men zich ook zorgen zou moeten maken over 12.500 bezoekers in een mogelijk onveilig gebouw. Uiteindelijk moeten naar mijn mening eenduidige wettelijke normen worden opgenomen in het Bouwbesluit. Bijvoorbeeld over hoe zonnepanelen en energie opslag systemen verantwoord kunnen worden toegepast op en in gebouwen en welke preventieve voorzieningen en maatregelen daarbij horen. Dan is er geen discussie meer over wat wel veilig is en wat niet. Hier maken we ons via politieke lobby sterk voor. Zolang die eenduidige regelgeving er nog niet is, blijven we graag in gesprek met de brandweer, vastgoedbeheerders en de installatiebranche, over het ontwikkelen van onafhankelijke kwaliteitsborging en om een actieve rol te spelen in de risicoadvisering.’

In welke sectoren van de samenleving verwacht u de grootste brandrisico’s en de grootste verzekerde schadelast als gevolg van de groei van duurzame energieopwekking? In de woonomgeving of juist in de industrie?

‘Ik verwacht de grootste risicotoename in de zakelijke omgeving. Daar zijn de volumes het grootst, evenals de elektrische vermogens. Denk aan daken van zeer grote complexen als logistieke centra en industriële opslaggebouwen. Gebouwen die al een hoge verzekerde waarde hebben, omdat bij een onbeheersbare brand de materiële schade enorm is. Bij het berekenen van het gemiddelde brandrisico van die objecten moet een factor worden meegenomen als extra brandrisicobronnen, zoals zonnepanelen of energieopslag, aan het gebouw worden toegevoegd.’

Kan de verzekeringswereld zelf intern niet de krachten bundelen om meer eenduidigheid in verzekeringsvoorwaarden en eisen aan brandveiligheid van zonnepanelen en energie opslag systemen te bewerkstelligen?’

Wij ondersteunen en faciliteren. Zo hebben we eind 2020 voor onze achterban een preventiebrochure uitgebracht met tips en handreikingen voor het beoordelen van brandrisico’s van zonnepanelen en de daarmee verbonden installaties. Wij mogen als verzekeringsbranche geen eenduidige collectieve veiligheidsstandaard voor energiesystemen vaststellen en bindend aan de leden opleggen. Dat is namelijk in strijd met de regels voor concurrentie in de open verzekeringsmarkt. We doen wel aan kennisontwikkeling voor onze branche door onderzoek en publicaties, maar wat betreft het vaststellen van normen en standaarden worden we beperkt door de concurrentieregelgeving.’

U zei eerder dat de overheid meer balans moet aanbrengen tussen duurzaamheidsdoelstellingen en het veiligheidsbelang. Maar een voortvarende energietransitie is noodzakelijk om de wereldwijde temperatuurstijging te beperken. Dat is ook een veiligheidsdoelstelling, want temperatuurstijging vergroot de kans op extreem weer en leidt tot zeespiegelstijging. Merkt de verzekeringswereld de trends van opwarming en extreem weer al?

‘Zeker, weer- en klimaatschade is in onze branche beslist een issue. We zien al jaren een toename in claims als gevolg van extreem weer, zoals hoosbuien en zware hagel. Een extreem voorbeeld is juni 2016. Toen trok een zware hagelstorm over een aantal gemeenten in Zuidoost-Brabant. De bui duurde maar twintig minuten, maar leverde 100.000 claims op en een totale verzekerde schadelast van 600 miljoen euro. De gemiddelde verzekerde schade wegens extreem weer bedraagt op dit moment zo’n 364 miljoen euro per jaar. Daarnaast zien we een toename van het aantal natuurbranden. In 2020 woedden twee grote natuurbranden in Limburg en Brabant, waarbij woningen en zorgcentra gevaar liepen en ontruimingen noodzakelijk waren. Om beleid te ontwikkelen op het vlak van klimaatverandering, moet je weten wat de impact ervan is. In samenwerking met de Wageningen Universiteit, het KNMI en Climate Adaptation Services presenteert het Data Analytics Centre (DAC) van het Verbond in maart de Klimaatmonitor. Deze monitor bundelt gegevens over droogte, hitte, natuurbranden en extreme neerslag met de Nederlandse schadedata van verzekeraars. Hierdoor krijgen we inzicht in de huidige impact van verschillende weersgebeurtenissen op de schade in Nederland.’

Welke trend verwacht u de komende jaren op het gebied van klimaatschade en extreem weer?

‘Naast acute weergerelateerde schadegevallen is ook structurele schade als gevolg van klimaatverandering een punt van zorg. Bijvoorbeeld de droogte, die we nu al een aantal jaren op rij hebben gezien. Droogte levert niet alleen schade op voor de natuur en de landbouw, maar ook in de gebouwde omgeving. Dat oudere gebouwen schaderisico lopen als gevolg van houten funderingspalen die droog komen te liggen en door blootstelling aan de lucht beginnen te rotten, was al bekend. Recent heeft een onderzoek van Deltares aangetoond dat ook funderingen ‘op staal’ kwetsbaar zijn voor verdroging. Er kan door verdroging van de bodem ‘zetschade’ ontstaan aan gebouwen. Om deze risico’s in de toekomst beheersbaar te houden is overheidsregie nodig. Want Nederland heeft nog een zeer grote bouwopgave voor de boeg. Een essentiële vraag is: waar kunnen we die noodzakelijke één miljoen extra woningen bouwen binnen beheersbare risico’s van water- of droogteschade? Beheersing van die risico’s is wezenlijk om woningen en bedrijfsgebouwen in de toekomst verzekerbaar te houden. Elk risico kent zijn prijs.’

Energietransitie is niet het enige thema in de position paper. Ook brandveiligheid in relatie tot vergrijzing en zelfredzaamheid van ouderen en andere kwetsbaren wordt benoemd als aandachtspunt. Wat vindt het Verbond van Verzekeraars over dit dossier? Wat moet er in uw ogen gebeuren om een brandveiliger woonomgeving voor verminderd zelfredzame senioren en kwetsbare bewoners te creëren?

Daar ben ik heel stellig in; het Bouwbesluit moet worden aangepast om de brandveiligheid van woongebouwen beter te borgen. De reikwijdte van het besluit moet ook worden verbreed. Nu beperkt het zich tot wettelijke voorschriften voor vluchtwegen en het voorkomen van branddoorslag of -overslag naar de buren. Die eisen zijn te beperkt en bieden vooral schijnveiligheid. Om te beginnen voor de genoemde kwetsbare groepen met een zorgvraag en beperkte mobiliteit. Van ouderen met onderliggende aandoeningen en die moeilijk ter been zijn, kan je niet verwachten dat ze via een vluchtroute binnen dertig seconden veilig buiten staan, zoals een van de uitgangspunten luidt. De bouwregelgeving houdt veel te weinig rekening met de snel groeiende populatie kwetsbare ouderen die zelfstandig wonen in seniorenappartementen en die bij brand veel meer tijd nodig hebben om hun woning te ontvluchten. We roepen de overheid dan ook op om het Bouwbesluit aan deze veranderde realiteit aan te passen en de woonomgeving van kwetsbare personen feitelijk brandveiliger te maken.’

Het is mooi dat de brandweer en de verzekeraars dezelfde visie op dit thema hebben. Het zijn twee partners met heel verschillende culturen, rollen en belangen, maar op brandveiligheidsgebied liggen de doelstellingen van Brandweer Nederland en het Verbond van Verzekeraars dus best dicht bij elkaar?

‘Absoluut. Het is een feit dat onze kerntaak vooral is gericht op het beperken van de financiële schadelast en dat de brandweer zich richt op persoonlijke veiligheid en het beperken van omgevingseffecten. Maar die taken en doelstellingen versterken elkaar. Het voorkomen van slachtoffers is echt een gedeeld belang; niemand wil doden en gewonden bij brand. Maar ook als het gaat om het beperken van omgevingseffecten, bijvoorbeeld milieuverontreiniging bij een bedrijfsbrand, zien we een rol voor onze sector. Milieuschade kan immers worden verhaald op de bedrijfseigenaar. Dat kan gaan om heel grote claims bij grootschalige verontreinigingen. Ook op dit punt zou wat ons betreft de reikwijdte van het Bouwbesluit verbreed mogen worden. Ondernemers denken nu dat ze een brandveilig gebouw hebben als ze aan de eisen in het Bouwbesluit voldoen. Maar dat is niet zo, want zelfs als het pand aan die eisen voldoet kan het afbranden. Met alle gevolgen van dien voor de bedrijfscontinuïteit en de omgeving. Veel ondernemers gaan na een brand failliet door verlies van omzet en gederfde inkomsten. Behalve de vluchtveiligheid en het voorkomen van brandoverslag, zouden ook de maatschappelijke effecten en milieuschade van branden meegewogen moeten worden in de brandveiligheidseisen die aan een bouwwerk worden gesteld. Hier heeft de wetgever in onze opinie nog werk te doen.’

Is dat wat het Verbond van Verzekeraars en Brandweer Nederland beogen met de gezamenlijk uitgebrachte paper?

‘Ja. We stellen met elkaar vast dat de energietransitie en de brandveiligheid van verminderd zelfredzame burgers thema’s zijn die onze beide werelden bezighouden. We juichen de energietransitie toe vanuit een groot maatschappelijk belang, maar er moet meer oog zijn voor de veiligheid van nieuwe energiesystemen. En als tweede is er het vraagstuk van schijnveiligheid door het Bouwbesluit dat niet voldoende is geënt op kwetsbare personen en te beperkt focust op vluchtveiligheid. Het zijn vraagstukken waar we met onze respectievelijke expertise samen verdere stappen kunnen zetten via onderzoek en kennisopbouw. Maar we hebben ook nadrukkelijk een gezamenlijke boodschap voor de wetgever: pak uw eigen rol en dicht de leemten in de regelgeving voor een veilige energietransitie en vergroting van de brandveiligheid in de samenleving.’

(Tekst: Miranda de Groene, Fotografie: Ivar Pel)

Interviews Jolanda Trijselaar en Geeke Feiter

In het kader van de samenwerking interviewt het Verbond van Verzekeraars Jolanda Trijselaar (foto) van Brandweer Nederland. En Brandweer Nederland interviewt Geeke Feiter van het Verbond van Verzekeraars.

Nieuwsgierig naar het interview met Jolanda Trijselaar? Klik dan verder.

Longread Jolanda Trijselaar

Delen