Werk in uitvoering: Vrijwilligheid

  • Nederland
  • 29 augustus 2019

Vrijwilligers zijn de onmisbare schakel van de brandweer. Sterker nog: 80% van de repressieve brandweer bestaat uit vrijwilligers. In de veranderende samenleving krijgen we te maken met ontwikkelingen die van invloed zijn op de robuustheid en toekomstbestendigheid van het stelsel van vrijwilligheid. Met het programma Vrijwilligheid is er aandacht voor het feit dat de samenleving verandert en zoeken we samen naar oplossingen voor de problemen van nu en de uitdagingen van morgen.

Vijf brandende vragen aan Ronald Kraan, programmamanager ‘Vrijwilligheid’.

1. Als we kijken naar de veranderende samenleving, waar liggen dan de grootste uitdagingen bij het programma Vrijwilligheid?

Er zijn meerdere ontwikkelingen in de samenleving die van invloed zijn op het stelsel van vrijwilligheid. Het is echter per regio en daarbinnen weer per brandweerkazerne verschillend in welke mate dit problemen oplevert. Een voorbeeld van een ontwikkeling waar we mee te maken hebben is dat mensen steeds minder tijd hebben voor vrijwilligerswerk. Daarnaast zien we dat steeds meer mensen verder van het werk wonen. Hierdoor is het niet mogelijk om snel op een brandweerkazerne van de woonplaats aanwezig te zijn wanneer de pieper gaat. Vroeger was het worden van brandweerman/vrouw echt een keuze voor het leven. Tegenwoordig zie je dat mensen zich minder lang aan een werkgever verbinden. Maar we hebben ook te maken met demografische ontwikkelingen zoals vergrijzing. Dit heeft ook invloed op de mate waarop mensen wel of niet beschikbaar zijn. We zien grote verschillen bij de resultaten van wervingsacties voor vrijwilligers in steden en dorpen. Daar waar in het ene dorp er bij een werving vele aanmeldingen komen, kan het zijn dat op een andere plek er helemaal geen aanmeldingen zijn. Waar zit dat verschil in? Een interessant vraagstuk voor dit programma.

Je ziet ook dat de opleidingseisen van vrijwilligers hetzelfde zijn als voor beroeps. Het is goed dat het niveau zo hoog ligt, maar het nadeel is wel dat er veel wordt gevraagd van de vrijwillige brandweer. Dat kan drempelverhogend werken. Doordat bovengenoemde ontwikkelingen steeds meer samenkomen, wordt het ook steeds lastiger om brandweermensen te werven. Hoe kun je ervoor zorgen dat de basisbehoefte aan brandweerzorg op een goede manier ingevuld blijft, nu en in de toekomst? Dat is waar het om draait bij programma Vrijwilligheid. 
(tekst gaat verder onder de foto's)

Ronald_Kraan_650px.jpg

Uitvoeringsagenda

In de visie Brandweer over morgen is gekeken naar de toekomst en is er een fundering gelegd hoe de brandweer op de veranderende samenleving kan inspelen. In de landelijke agenda brandweerzorg gaan we hier op door en hebben we onze ambities en vraagstukken voor de toekomst vastgelegd. Met de uitvoeringsagenda brandweerzorg is dit concreet gemaakt. Op dit moment staan er ruim 30 trajecten op deze agenda. In deze rubriek spreken we met de verschillende bevlogen projectleiders. Waar staan ze nu met het traject, welke mijlpalen zijn er al bereikt en wat is het doel? 

Hoe kun je ervoor zorgen dat de basisbehoefte aan brandweerzorg op een goede manier ingevuld blijft, nu en in de toekomst?

2. Hoe wordt dit vraagstuk met het programma Vrijwilligheid op de korte termijn aangepakt?

Op de korte termijn onderzoeken we de huidige problemen en situatie rondom vrijwilligheid bij brandweerkazernes en veiligheidsregio’s. Daarbij ondersteunen we bij het vinden van passende oplossingen. Dat doen we bijvoorbeeld door een makelaarsfunctie. Met deze makelaarsfunctie inventariseren we binnen het netwerk Vrijwilligheid van Brandweer Nederland wat er in de verschillende veiligheidsregio’s al aanwezig is aan plannen en ideeën. Daarbij hebben we een verbindende rol. Door regio A met een probleem waarop regio B al een mooie oplossing voor heeft bedacht te verbinden, hoeft het wiel niet opnieuw uitgevonden worden. Een voorbeeld van een idee vanuit een regio is de inzet van brandweerassistenten. Hiervoor is een minder uitgebreide opleiding nodig doordat iemand zich specialiseert op een deel van de brandweertaken. Wellicht een goed idee waar een andere veiligheidsregio ook weer iets mee kan. Daarnaast zijn er vanuit het IFV op dit moment onderzoeksessies bij de 25 verschillende veiligheidsregio’s. Daarbij gaan ze in gesprek met vrijwilligers en management. Zo willen we in kaart in brengen wat er bij deze regio’s speelt en leeft rondom het onderwerp vrijwilligheid. Wat gaat er goed en wat kan beter? Hoe kijken vrijwilligers er zelf tegenaan en welke oplossingsrichtingen zien zij? De uitkomsten worden verwerkt in een rapport.

3. Hoe bereidt het programma zich voor op de toekomst rondom vrijwilligheid bij de brandweer?

We denken na over hoe we komen tot een toekomstbestendig brandweerstelsel met vrijwilligheid als belangrijke pijler. Als het om vrijwilligheid gaat, kijken we daarbij breder. We kijken niet alleen naar repressieve vrijwilligers maar ook naar bij welke taken een vrijwilliger nog meer betrokken kan worden. We onderzoeken meerdere vraagstukken en we zijn zorgvuldig bezig met het onderzoeken van antwoorden. We hebben daarom nog geen concreet antwoord op hoe we ons voorbereiden op de toekomst. Er lopen nu pilots om oplossingen op vraagstukken te testen. De kennis die hieruit naar voren komt, kunnen we vervolgens weer gebruiken voor de langere termijn. Werkt deze oplossing ook voor de toekomst?

4. Met wie wordt er allemaal samengewerkt in het programma?

We werken samen met een grote groep betrokken brandweercollega’s. Zo is er het netwerk Vrijwilligheid. In dit netwerk zijn alle 25 veiligheidsregio’s vertegenwoordigd en delen de collega’s wat er allemaal speelt rondom het onderwerp vrijwilligheid. Welke problemen/ oplossingen en ideeën er per regio zijn. Het is mooi om te zien dat deze verbinding wordt gelegd. Daar word ik wel enthousiast van. Parallel daaraan is in opdracht van het Veiligheidsberaad een ‘denktank’ gestart. Deze denktank richt zich ook het onderzoeken hoe er een fundamenteel onderscheid kan worden gemaakt tussen vrijwilligers en beroepsmedewerkers in de aard van het werk, opleidingsvereisten en arbeidsomstandigheden. Inzichten vanuit het programma Vrijwilligheid worden daar ingebracht, Fred Heerink, portefeuillehouder vrijwilligheid binnen de Raad van Brandweercommandanten (RBC) is daarbij een belangrijke schakel, door zijn betrokkenheid bij beide programma’s. Bij de denktank wordt er vooral nagedacht over hoe we taken dusdanig differentiëren tussen de beroeps en vrijwillige brandweer dat we uiteindelijk voldoen aan de Europese deeltijdrichtlijn.

5. Wat is er vanaf de start al bereikt met het programma vrijwilligheid?

Op heel veel vraagstukken hebben we nog geen antwoord. Vrijwilligheid is een ontwikkeltraject. Maar er zijn al wel wat mooie stappen gezet. Zo is binnen het netwerk Vrijwilligheid het besef gecreëerd van de noodzaak van verandering van Vrijwilligheid. Geleidelijk ontstaat dit besef ook bij de verschillende veiligheidsregio’s, bij zowel de directie als de werkvloer. De eerder beschreven makelaarsfunctie staat ook echt en heeft al veel opgebracht. De mooie initiatieven uit de regio’s worden verzameld en zullen middels een uniforme lay-out worden gepresenteerd op het kennisplein van het IFV en de website van Brandweer Nederland.

Een ander voorbeeld van een interessant resultaat is de bijeenkomst die we in april organiseerden: ‘Exchange of experts’. Verschillende landen sloten daarbij aan om te praten over oplossingen en uitdagingen rondom vrijwilligheid. Uitkomsten van deze bijeenkomst staat beschreven in een rapport en dat geeft mooie inzichten in hoe de vrijwilligheid in andere landen is geregeld. In oktober komt er nog een extra rapport uit met inzichten uit deze bijeenkomst, gericht op de rechtspositionele kant. Naar aanleiding van deze rapporten gaan we weer een vervolgopdracht uitzetten, gericht op de verdieping van de uitkomsten. En aan het einde van dit jaar is er een ‘Exchange of experience’ bijeenkomst. Hierbij nodigen we alle veiligheidsregio’s uit om goede ontwikkelingen rondom vrijwilligheid met elkaar uit te wisselen. Alle mooie initiatieven in regio’s geven we daarbij een podium. We kijken daarnaast ook bij andere sectoren hoe daar met vrijwilligheid omgegaan wordt. Denk hierbij aan de reddingsbrigade, de scouting, de kerk etc. Ook daarvan kunnen we leren.

Kortom, het programma Vrijwilligheid bestaat uit heel veel stappen die allemaal van invloed op elkaar zijn. De uitkomst van de ene stap heeft weer invloed op hoe we de volgende stap uitvoeren. Daardoor kunnen we nu niet zeggen: dit is de ideale oplossing. Ik heb wel het idee dat we de eerste goede stappen aan het zetten zijn en dat daar weer goede vervolgstappen uit voort komen tot uiteindelijk het eindresultaat. Een eindresultaat waar we als brandweer allemaal achter staan en waar we samen goed over nagedacht hebben. Waarbij zorgvuldig vorm en inhoud is gegeven aan het toekomstperspectief, met respect voor de brandweervrijwilliger.

Samen ambities waarmaken

Als brandweer spelen we in op de veranderende samenleving. Hoe we dit doen lees je op deze pagina.

Uitvoeringsagenda-Werk-in-uitvoering.jpg

Actualiteiten Uitvoeringsagenda

Lees meer over de verschillende trajecten uit de Landelijke Uitvoeringsagenda in de rubrieken 'Mijlpalen' en 'Werk in uitvoering'.

Uitvoeringsagenda-36trajecten.jpg

Vrijwilligheid

In elk dorp en stad stond de gemeenschap vroeger garant voor het leveren van vrijwilligers aan het plaatselijke korps. Maar de samenleving verandert.

Vrijwilligheid_masker-1280x720.jpg

Delen