Werk in uitvoering: Het specialisme IBGS

  • Nederland
  • 12 september 2019

Het bestrijden van incidenten met gevaarlijke stoffen (IBGS) is één van de kerntaken van de brandweer. Hierbij moet je denken aan incidenten zoals lekkages van gevaarlijke stoffen zoals zoutzuur of diesel. Het landelijk specialisme IBGS is ontwikkeld om de brandweer bij te staan bij complexere, niet vaak voorkomende klussen die een grote impact kunnen hebben. Bijvoorbeeld bij incidenten waarbij het gaat om veel of heel gevaarlijke stoffen die vrijkomen en waarbij bijzonder materieel of specifieke kennis nodig is, zoals grote ontsmettingseenheden of specialistische teams. Met de energietransitie komen er ook nieuwe uitdagingen mee. Welke gevaarlijke stoffen komen er vrij bij het in brand vliegen van een lithium batterij? En hoe kun je dit blussen? Door de kennis en expertise bij nieuwe ontwikkelingen landelijk te organiseren, zijn we beter voorbereid op de toekomst.

Vijf brandende vragen aan Jan Jacobs, secretaris van het project IBGS en voorzitter van de vakgroep IBGS Brandweer Nederland.

1. IBGS is een landelijke specialisme onder GBO-SO, waarom is belangrijk dat juist IBGS landelijk georganiseerd is?

Incidenten met gevaarlijke stoffen komen relatief minder voor dan andere type incidenten, zeker als het gaat om de incidenten waarbij het effect groot kan zijn en veel slachtoffers kunnen vallen. Doordat het weinig voorkomt, is het minder onderdeel van het dagelijks werk en is er minder kennis en ervaring bij brandweermensen. Als er bijvoorbeeld een trein met gevaarlijke stoffen ontspoort dan heb je het over een heel ander type incident dan het lekken van een dieseltank. Daarom is het goed om grotere incidenten met gevaarlijke stoffen centraal te regelen. Door alle kennis, expertise en materieel slimmer landelijk te organiseren en door landelijk en interregionaal samen te werken zorgen we ervoor dat risico’s landelijk zijn gedekt.
(tekst gaat verder onder de foto's)

Jan-Jacobs.jpg

Uitvoeringsagenda

In de visie Brandweer over morgen is gekeken naar de toekomst en is er een fundering gelegd hoe de brandweer op de veranderende samenleving kan inspelen. In de landelijke agenda brandweerzorg gaan we hier op door en hebben we onze ambities en vraagstukken voor de toekomst vastgelegd. Met de uitvoeringsagenda brandweerzorg is dit concreet gemaakt. Op dit moment staan er ruim 30 trajecten op deze agenda. In deze rubriek spreken we met de verschillende bevlogen projectleiders. Waar staan ze nu met het traject, welke mijlpalen zijn er al bereikt en wat is het doel? 

Er is al veel kennis verzameld en we zijn in gesprek met verschillende partijen om zo efficiënt mogelijk samen te werken.

  • Jan Jacobs Jan Jacobs

2. Het specialisme IBGS is een breed onderwerp, onderverdeeld in drie thema’s die weer onderverdeeld zijn in deelprojecten. Welke belangrijke stappen zijn er al gezet?

We zijn al een heel eind en net als alle andere specialismen onder het programma GBO-SO gaan we richting de ‘beheerfase’. Er is al veel kennis verzameld en we zijn in gesprek met verschillende partijen om zo efficiënt mogelijk samen te werken. We creëren één backoffice/ kenniscentrum IBGS waar de brandweer advies kan krijgen op alle onderdelen die met incidentenbestrijding gevaarlijke stoffen te maken hebben. Advies over hoe gevaarlijke stoffen het beste aangepakt kunnen worden en welk materieel er het beste gebruikt kan worden. Maar ook advies over ontsmetting. Is er een stof die om bepaalde ontsmetting vraagt? Heb je extra middelen nodig? Bij het onderwerp ontsmetting is Defensie aangesloten vanwege de expertise rondom het ontsmetten van voertuigen en infrastructuur. Het is ook mogelijk om medisch advies te krijgen bij besmetting. Landelijk werken we samen met een netwerk van specialisten op allerlei deelonderwerpen rondom IBGS. Via de backoffice kan er snel worden doorverbonden met een van de specialisten. Ook zijn er goede afspraken gemaakt met de grote bedrijfsbrandweren, bijvoorbeeld met de gezamenlijke bedrijfsbrandweren in Rotterdam-Rijnmond, de brandweer voor het havengebied in Rotterdam en de bedrijfsbrandweer van het chemiecomplex Chemelot in Limburg. Zij ondersteunen waar nodig met kennis, mensen en middelen. In september verwachten wij deze afspraken definitief te kunnen maken.

Alle 25 veiligheidsregio’s moeten volgens het besluit veiligheidsregio’s een gaspakkenteam hebben.
Dat zijn brandweermensen die in gaspakken incidenten met gevaarlijke stoffen kunnen bestrijden. Wij zijn bezig met het vormen van speciale gaspakkenteams die landelijk bijstand kunnen verlenen als dit nodig is. Er worden vijf of zes team gevormd, verspreid over Nederland voor een goede dekking.  

Om goede maatregelen te kunnen nemen om de bevolking te beschermen en juist te informeren, is er inzicht nodig in het effectgebied bij een mogelijk incident met gevaarlijke stoffen. Om dit goed in kaart te kunnen brengen, zijn wij bezig met het verbeteren van de samenwerking met externe instituten zoals de CBRN-responseenheid van Defensie (Chemisch Biologisch Radiologisch Nucleair) en de milieu ongevallendienst van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Een groot incident met gevaarlijke stoffen kan meerdere regio’s treffen en daarom zijn goede afspraken en samenwerking in de regio’s onderling extra belangrijk om zo efficiënt mogelijk op te treden.

De meeste plannen voor dit specialisme worden einde dit jaar opgeleverd en een deel daarvan wordt dan al operationeel. Andere delen zullen in de loop van 2020 geïmplementeerd worden.

3. IBGS gaat net als de andere projecten onder GBO-SO richting beheerfase, waar liggen nog de grootste uitdagingen tot die tijd?

Je leest het al een beetje in het antwoord op de vorige vraag, we zetten heel veel in op samenwerking. We verzamelen kennis en expertise rondom incidenten met gevaarlijke stoffen en we kijken wat er allemaal al aanwezig is op dit gebied. We maken veel afspraken met verschillende partijen rondom de samenwerking. Dat betekent dat we veel samen moeten werken. Inhoudelijk moet alles tot in de puntjes worden afgestemd. Om dit te bereiken, proberen we alle partijen die een rol gaan spelen mee te nemen in het proces. Er moeten goede afspraken gemaakt worden. Hier zijn we al een heel eind in maar hier ligt ook zeker nog een mooie uitdaging. Niet alleen voor het specialisme IBGS, maar alle specialismen van GBO-SO.  

4. Wat maakt IBGS een interessant specialisme en onderwerp voor jou?

Gevaarlijke stoffen is een onderwerp wat dichtbij mij staat. Ik heb Natuurkunde gestudeerd en ik ben daarna stralingsdeskundige geworden bij de Rijksuniversiteit Groningen en later bij het RIVM. Bij het RIVM was ik betrokken bij de milieu ongevallendienst en na 9/11 ook bij de responsgroep rondom terroristische aanslagen met gevaarlijke stoffen. Ook ben ik vrijwillig brandweerman geworden en dingen gingen steeds meer bij elkaar passen. Inmiddels ben ik al 18 jaar bij de brandweer en heb ik mijn kennis en expertise rondom gevaarlijke stoffen goed kunnen combineren met het brandweervak. Ik houd wel van puzzelen onder tijdsdruk, dat je snel iets moet kunnen maken van iets ingewikkelds. Dat spreekt mij dan ook aan bij de brandweer en het onderwerp IBGS.

5. Wat moeten we nog echt weten over het specialisme IBGS?

Het is belangrijk voor de verschillende regio’s om te weten dat het specialisme IBGS er puur is voor de ondersteuning bij complexe incidenten rondom gevaarlijke stoffen is. Dat wij met kennis, expertise, materieel of een advies snel bereikbaar zijn. De regio’s besluiten zelf of ze ondersteuning vragen en wat ze met de ondersteuning willen doen.

Een ander onderwerp waar je misschien aan denkt bij IBGS, is de brand bij Chemiepack in Moerdijk. Uit dat incident zijn veel conclusies gekomen en er is veel uit geleerd. Bijvoorbeeld dat de samenwerking tussen de verschillende betrokken partijen nog niet ideaal was. De verschillende conclusies zijn meegenomen om in de toekomst beter te kunnen handelen. En de grote trein- en giframp in Wetteren (België) liet ons zien dat de samenwerking met het bedrijfsleven daar beter georganiseerd was dan bij ons. Zo leren we ook van incidenten in andere landen.

Samen ambities waarmaken

Als brandweer spelen we in op de veranderende samenleving. Hoe we dit doen lees je op deze pagina.

Uitvoeringsagenda-Werk-in-uitvoering.jpg

Actualiteiten Uitvoeringsagenda

Lees meer over de verschillende trajecten uit de Landelijke Uitvoeringsagenda in de rubrieken 'Mijlpalen' en 'Werk in uitvoering'.

Uitvoeringsagenda-36trajecten.jpg

Specialisme IBGS

Door het Incidentbestrijding Gevaarlijke Stoffen slimmer te organiseren, interregionaal en landelijk samen te werken zorgen we ervoor dat risico’s landelijk zijn gedekt.

IBGS-Chemelot-gaspakken.jpg

Delen